ວິກິພີເດຍ

ວິກິພີເດຍ (/ˌwɪkɪˈpdiə/ (ກ່ຽວກັບສຽງນີ້ ຟັງສຽງ) wik-ih-PEE-dee ຫຼື /ˌwɪki-/ (ກ່ຽວກັບສຽງນີ້ ຟັງສຽງ) wik-ee--) ເປັນສາລະນຸກົມເນື້ອຫາເສລີຫຼາຍພາສາໃນເວັບໄຊຕ໌ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນຈາກມູນນິທິວິກິພີເດຍ ອົງກອນບໍ່ສະແຫວງຫາຜົນກຳໄລ ເນື້ອຫາກວ່າ 35 ລ້ານບົດຄວາມ (ສະເພາະວິກິພີເດຍພາສາອັງກິດມີເນື້ອຫາກວ່າ 4.9 ລ້ານບົດຄວາມ) ເກີດຂຶ້ນຈາກການຮ່ວມຂຽນຂອງອາສາສະໝັກທົ່ວໂລກ ທຸກຄົນທີ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງວິກິພີເດຍສາມາດຮ່ວມແກ້ໄຂເກືອບທຸກບົດຄວາມໄດ້ຢ່າງເສລີ ໂດຍມີຜູ້ຂຽນປະມານ 100,000 ຄົນ[໒] ຈົນເຖິງເດືອນເມສາ ຄ.ສ. 2013 ວິກິພີເດຍມີ 286 ຮຸ່ນພາສາ ແລະ ໄດ້ກາຍມາເປັນງານອ້າງອີງທົ່ວໄປທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແລະ ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫຼາຍທີ່ສຸດຢູ່ອິນເຕີເນັດ[໓][໔] ຈົນຖືກຈັດເປັນເວັບໄຊ ອັນດັບທີ 6 ທີ່ມີຜູ້ເຂົ້າເບິ່ງຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ ຕາມການຈັດອັນດັບຂອງອາເລັກຊ້າ ດ້ວຍຈຳນວນຜູ້ອ່ານກວ່າ 365 ລ້ານຄົນ[໕][໖] ມີການປະເມີນວ່າວິກິພີເດຍມີການຄົ້ນຫາຂໍ້ມູນໃນວິກິພີເດຍກວ່າ 2,700 ລ້ານເທື່ອຕໍ່ເດືອນໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ[໗]

ວິກິພີເດຍ
Wikipedia-logo-v2-en.png
ຈັບ​ພາບ​ໜ້າ​ຈໍ
ໜ້າລວມໂຄງການທຸກພາສາໃນວິກິພີເດຍ
(ເທິງ) ໂລໂກ້ຂອງວິກິພີເດຍ ເປັນຮູບລູກໂລກທີ່ມີອັກຂະຫຼະຈາກລະບົບການຂຽນຕ່າງໆ
(ລຸ່ມ) ໜ້າຈໍເວັບໄຊລວມທຸກພາສາ
ປະເພດສາລານຸກົມອິນເຕີເນັດ
ພາສາທີ່ໃຊ້ໄດ້329 ພາສາ
ປະເທດຕົ້ນທາງສະຫະລັດອາເມຣິກາ
ເຈົ້າຂອງ
ສ້າງໂດຍ
ຍູອາຣ໌ແອລwikipedia.org
ການ​ຄ້າບໍ່ແມ່ນ
ລົງທະບຽນບໍ່ຈຳເປັນ ງານບາງຢ່າງຈຳເປັນຕ້ອງລົງທະບຽນ ເຊັ່ນ ການແກ້ໄຂໜ້າທີ່ປ້ອງກັນ ການສ້າງໜ້າໃນວິກິພີເດຍພາສາອັງກິດ ແລະ ການອັບໂຫຼດໄຟລ໌
ເປີດໂຕ15 ມັງກອນ 2001
(22 ປີກ່ອນ)
ສະຖານະປັດຈຸບັນເປີດໃຫ້ບໍລິການ
ລິຂະສິດເນື້ອຫາCC Attribution / Share-Alike 3.0
Most text is also dual-licensed under GFDL; media licensing varies
ຂຽນດ້ວຍແລມປ໌[໑]
ໝາຍເລກ OCLC52075003

ວິກິພີເດຍໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍສໍາລັບການເຮັດໃຫ້ຄວາມຮູ້ທາງດ້ານປະຊາທິປະໄຕ ຂອບເຂດຂອງການຄຸ້ມຄອງ ໂຄງສ້າງທີ່ເປັນເອກະລັກ ວັດທະນະທໍາ ແລະການຫຼຸດຜ່ອນຄວາມລໍາອຽງທາງການຄ້າ ແຕ່ການວິພາກວິຈານສໍາລັບການສະແດງຄວາມລໍາອຽງທາງດ້ານລະບົບ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຄວາມລໍາອຽງທາງເພດຕໍ່ແມ່ຍິງແລະຄວາມລໍາອຽງທາງດ້ານອຸດົມການທີ່ຖືກກ່າວຫາ ຄວາມຫນ້າເຊື່ອຖືຂອງມັນໄດ້ຖືກວິພາກວິຈານເລື້ອຍໆໃນຊຸມປີ 2000 ແຕ່ໄດ້ປັບປຸງໃນໄລຍະເວລາແລະໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍໂດຍທົ່ວໄປໃນທ້າຍປີ 2010 ແລະຕົ້ນປີ 2020 ການຄຸ້ມຄອງຫົວຂໍ້ທີ່ມີການໂຕ້ແຍ້ງຂອງມັນເຊັ່ນ: ການເມືອງອາເມລິກາ ແລະເຫດການໃຫຍ່ເຊັ່ນ: ພະຍາດລະບາດ COVID-19 ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈຈາກສື່ມວນຊົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ມັນໄດ້ຖືກ censored ໂດຍລັດຖະບານໂລກ ຕັ້ງແຕ່ຫນ້າສະເພາະໄປຫາເວັບໄຊທ໌ທັງຫມົດ ມັນໄດ້ກາຍເປັນອົງປະກອບຂອງວັດທະນະທໍາທີ່ນິຍົມ ມີການອ້າງອີງໃນຫນັງສື ຮູບເງົາແລະການສຶກສາທາງວິຊາການ ໃນປີ 2018 ເຟສບຸກແລະຢູທູບໄດ້ປະກາດວ່າພວກເຂົາຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ກວດພົບຂ່າວປອມໂດຍການແນະນໍາການເຊື່ອມຕໍ່ການກວດສອບຄວາມຈິງກັບບົດຄວາມວິກິພີເດຍທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ

ປະຫວັດແກ້ໄຂ

ວິກິພີເດຍເປີດຕົວໃນ ຄ.ສ. 2001 ໂດຍ ຈິມມີ ເວວ ແລະ ແລຣີ ແຊງເຈີ[໘] ຄຳວ່າ "ວິກິພີເດຍ" ເປັນຄຳທີ່ສ້າງຂຶ້ນໂດຍ ແລຣີ ແຊງເຈີ ມາຈາກການປະສົມຄຳວ່າ "ວິກິ" (wiki) ເຊິ່ງເປັນລັກສະນະຂອງການສ້າງເວັບໄຊ້ທີ່ແບບມີສ່ວນຮ່ວມ ເປັນຄຳໃນພາສາຮາວາຍທີ່ແປວ່າ "ໄວ" ແລະຄຳວ່າ ເອນໄຊໂຄລພີເດຍ" (encyclopedia) ທີ່ແປວ່າ ສາລະນຸກົມ

ມີການກ່າວເຖິງວິກິພີເດຍຢູ່ຕະຫຼອດຫຼາຍເມື່ອ ໃນແງ່ຄວາມຄວາມແຕກຕ່າງກັບຮູບແບບການຈັດທຳສາລະນຸກົມແບບເກົ່າທີ່ມີສະເພາະຜູ້ຊ່ຽວຊານເປັນຜູ້ຈັດທຳຂຶ້ນ ແລະ ການລວບລວມເນື້ອຫາທີ່ບໍ່ເປັນວິຊາການໄວ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເມື່ອຕອນທີ່ວາລະສານທາມ ຈັດໃຫ້ ຄຸນ(You) ເປັນບຸກຄົນແຫ່ງປີຂອງວາລະສານທາມປີ ຄ.ສ. 2006 ທີ່ເປັນການຍອມຮັບຄວາມສຳເລັດທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງວ່ອງໄວຈາກຄວາມຮ່ວມມືແລະປະຊາສຳພັນອອນລາຍຂອງຜູ້ໃຊ້ຫຼາຍລ້ານຄົນທົ່ວໂລດ ກໍ່ໄດ້ອ້າງອິງເຖິງວິກິພີເດຍວ່າເປັນຕົວຢ່າງໜຶ່ງຂອງບໍລິການ ເວັບ 2.0 ເຊັ່ນດຽວກັບຢູທູບ, ມາຍສ໌ເປສ ແລະ ເຟສບຸກ[໙] ບາງຄົນລົງຄວາມເຫັນວ່າວິກິພີເດຍບໍ່ໄດ້ມີຄວາມສພຄັນແຕ່ພຽງສາລະນຸກົມອ້າງອິງເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງເປັນແຫຼ່ງຂ່າວທີ່ອັບເດດຢ່າງວ່ອງໄວອີກດ້ວສ ເພາະມັກພົບເຫດການປັດຈຸບັນທີ່ຖຶກສ້າງເປັນບົດຄວາມໃນວິກິພີເດຍຢ່າງວ່ອງໄວ[໑໐][໑໑] ນັກຮຽນ-ນັກສຶກສາຍັງໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງໃຫ້ຂຽນບົດຄວາມວິກິພີເດຍເພື່ອດຝິກຝົນໃນການອະທິບາຍແນວຄິດທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກໃຫ້ຜູ້ອ່ານທີ່ບໍ່ເຄີຍສຶກສມມາກ່ອນເຂົ້າໃຈໄດ້ຊັດເຈນ

ເຖິງວ່າວິກິພີເດຍສິມີນະໂຍບາຍຄືການພິສູດຢືນຢັນໄດ້ຂອງຂໍ້ມູນແລະມຸມມອງທີ່ເປັນກາງ ແຕ່ກໍ່ຍັງຖືກວິຈານຢູ່ຕະຫຼອດ ທັງໃນດ້ານຄວາມລຳອຽງຢ່າງເປັນລະບົບແລະຄວາມບໍ່ສອດຄ່ອງກັນຂອງບົດຄວາມ ທັງການໃຫ້ນ້ຳໜັກແກ່ວັດທະນະທຳສະໄໝນິຍົມຫຼາຍເກີນໄປຈົນບໍ່ເໝາະສົມ[໑໒] ແລະລະບຸວ່າ ວິກິພີເດຍມັກໃຊ້ໃນຂະບວນການມະຕິເອກະສັນໃນການປັບປຸງ[໑໓] ຄວາມໜ້າເຊື່ອຖືແລະຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຂໍ້ມູນກໍ່ຕົກເປັນເລື່ອງທີ່ວິຈານຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ[໑໔] ນອກຈາກນີ້ ການວິຈານຍັງໃສ່ປະເດັນໄປຍັງການກໍ່ກວນແລະການເພີ່ມຂໍ້ມູນທີ່ບໍ່ເປັນຄວາມຈິງ, ຫຼອງລວງ ຫຼື ພິສູດບໍ່ໄດ້[໑໕] ເຖິງຈະເປັນຈັ່ງໃດກໍ່ຕາມ ຜົນງານວິຊາການສະເໜີວ່າການກໍ່ກວນໃນວິກິພີເດຍເກີດຂຶ້ນໃນເວລາສັ້ນໆເທົ່ານັ້ນ[໑໖][໑໗] ແລະຈາກການວິໄຈຂອງວາລະສາາເນເຈີໃນປີ ຄ.ສ. 2005 ພົບວ່າ ບົດຄວາມວິທະຍາສມດຈາກວິກິພີເດຍທີ່ນຳມາປຽບທຽບນັ້ນມີລະດັບຄວາມຖືກຕ້ອງໃກ້ຄຽງກັບສາລະນຸກົມບິຕານິກາ ແລະທັງສອງມີອັດຕາ "ຂໍ້ຜິດພາດຮ້າຍແຮງ" ໃກ້ຄຽງກັນ[໑໘]

ວິກິພີເດຍເຮັດວຽກດ້ວຍຊອບຟ໌ແວຊື່ມີເດຍວິກິ ແລະ ຈັດເກັບໃນເຊີບເວີ້ຣ໌ສາມແຫ່ງທົ່ວໂລກ ໂດຍມີເຊີບເວີ້ຣ໌ໃຫຍ່ຢູ່ທີ່ຟຼໍ່ລີດ້າສະຫະລັດອາເມຣິກາ ແລະ ເຊີບເວີ້ຣ໌ຍ່ອຍຕັ້ງຢູ່ກຸງອຳສະເຕີດຳ ປະເທດເນເທີ້ອລນ ແລະ ກຸງໂຊວ ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ ໃນຂະນະທີ່ມູນລະນິທິສຳນັກງານໃຫຍ່ຕັ້ງຢູ່ຊານຟຣານຊິດໂກ ແຄລິຟໍຣ໌ເນຍ[໑໙]

ອ້າງອິງແກ້ໄຂ

  1. Chapman, Roger (September 6, 2011). "Top 40 Website Programming Languages". rogchap.com. Archived from the original on September 22, 2013. Retrieved September 6, 2011.
  2. http://m.smh.com.au/technology/technology-news/technology-can-topple-tyrants-jimmy-wales-an-eternal-optimist-20111107-1n387.html
  3. http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/wikipedia.org?range=5y&size=large&y=t
  4. http://www.alexa.com/topsites
  5. http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/wikipedia.org?range=5y&size=large&y=t
  6. http://upload.wikimedia.org/wikipedia/meta/3/3a/TED2010%2C_Stuart_West_full_presentation_updated_with_January_data.pdf
  7. http://techcrunch.com/2011/02/05/wikipedia-affiliate-links/
  8. http://www.cityweekly.net/utah/article-5129-feature-wikipediots-who-are-these-devoted-even-obsessive-contributors-to-wikipedia.html
  9. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1569514
  10. http://www.nytimes.com/2007/07/01/magazine/01WIKIPEDIA-t.html
  11. Andrew Lih (2004-04-16). "Wikipedia as Participatory Journalism: Reliable Sources? Metrics for Evaluating Collaborative Media as a News Resource" (PDF). 5th International Symposium on Online Journalism. University of Texas at Austin. Retrieved 2007-10-13.
  12. http://www.kuro5hin.org/story/2004/12/30/142458/25
  13. http://many.corante.com/archives/2005/01/04/academia_and_wikipedia.php
  14. http://www.guardian.co.uk/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement
  15. https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/08/AR2006070800135.html
  16. Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, and Kushal Dave (2004). "Studying Cooperation and Conflict between Authors with History Flow Visualizations" (PDF). Proceedings of the ACM Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI). Vienna, Austria: ACM SIGCHI: 575–582. doi:10.1145/985921.985953. ISBN 1-58113-702-8. Retrieved 2007-01-24.{{cite journal}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  17. Reid Priedhorsky, Jilin Chen, Shyong (Tony) K. Lam, Katherine Panciera, Loren Terveen, and John Riedl (GroupLens Research, Department of Computer Science and Engineering, University of Minnesota) (2007-11-04). "Creating, Destroying, and Restoring Value in Wikipedia" (PDF). Association for Computing Machinery GROUP '07 conference proceedings. Sanibel Island, Florida. Retrieved 2007-10-13.{{cite journal}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  18. Jim Giles (December 2005). "Internet encyclopedias go head to head". Nature. 438 (7070): 900–901. Bibcode:2005Natur.438..900G. doi:10.1038/438900a. PMID 16355180.
  19. http://blog.wired.com/business/2007/10/wikimedia-found.html