Difference between revisions of "ຈັກກະວັດໂລມັນ"

2 <ref> English wiki, and map
(2 <ref> English wiki, and map)
 
'''ຈັກກະວັດໂລມັນ''' ຫຼື '''ຈັກກະວັດລົມ''' ({{lang-la|Imperivm Romanvm}}; {{lang-grc|Ῥωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία ''ຫຼື'' Ἡ Ῥωμαίων βασιλεία}}; {{lang-en|Roman Empire}}) ແມ່ນຊ່ວງໄລຍະເວລາໜຶ່ງຂອງ[[ລົມບູຮານ|ອາລະຍະທຳລົມບູຮານ]]ເຊິ່ງປົກຄອງໂດຍຮູບແບບ[[ອັດຕາທິປະໄຕ]]. ຈັກກະວັດໂລມັນໄດ້ສືບຕໍ່ການປົກຄອງມາຈາກ[[ສາທາລະນະລັດລົມ]] (510 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ - ສະຕະວັດທີ 1 ກ່ອນຄະລິດຕະການ) ເຊິ່ງໄດ້ອ່ອນແອລົງຫຼັງຈາກຄວາມຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງ[[ໄກອຸດ ມາລິອຸດ]]ແລະ[[ຊຸນລາ]] ແລະ[[ສົງຄາມກາງເມືອງ]]ລະຫວ່າງ[[ຈູລຽດ ຊີຊາ]]ແລະ[[ປົມປີ]]ໃນຊ່ວງໄລຍະການຕໍ່ສູ້ນີ້ ສະມາຊິກສະພາຊີເນດໄດ້ລົ້ມຕາຍລົງໄປນັບຮ້ອຍຄົນ [[ສະພາຊີເນດລົມ|ສະພາຊີເນດ]] ຈຶ່ງໄດ້ບັນຈຸຜູ້ທີ່ພັກດີໃນ[[ຂໍ້ຕົກລົງໄຕພັນທະມິດຄັ້ງທຳອິດ]]ແລະ[[ຂໍ້ຕົກລົງໄຕພັນທະມິດຄັ້ງທີສອງ]]ເພີ່ມ ມີຫຼາຍມື້ທີ່ໄດ້ຖືກສະເໜີໃຫ້ເປັນເສັ້ນແບ່ງຂອງການປ່ຽນແປງລະຫວ່າງສາທາລະນະລັດແລະຈັກກະວັດ ໄດ້ແກ່:
 
* ມື້ທີ່ຈູລຽດ ຊີຊາປະກາດໂຕເປັນ[[ຜູ້ຜະເດັດການລົມ|ຜູ້ຜະເດັດການ]] (44 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ)
* ໄຊຊະນະຂອງ[[ໂອກຸສະຕຸດ|ອົກເຕວຽນ]]ໃນ[[ຍຸດທະການອັກຕິອຸມ]] (2 ກັນຍາ, 31 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ)
* ມື້ທີ່[[ສະພາຊີເນດລົມ|ສະພາຊີເນດ]]ປະກາດຍົກຍ້ອງອົກເຕວຽນໃຫ້ເປັນ[[ໂອກຸສະຕຸດ (ຄຳໃຫ້ກຽດ)|ໂອກຸສະຕຸດ]] (16 ມັງກອນ, 27 ປີກ່ອນຄະລິດຕະການ)
 
ຈັກກະວັດໂລມັນເຄີຍມີດິນແດນຢູ່ໃນການຄອບຄອງຫຼວງຫຼາຍ ແມ່ນ [[ອັງກິດ]]ແລະ[[ການ]] [[ເອີລົບ]]ສ່ວນຫຼາຍ (ຝັ່ງຕາເວັນຕົກຂອງ[[ແມ່ນ້ຳແລັງ]]ແລະທາງໃຕ້ຂອງ[[ເທືອກເຂົາອານ]]) ຊາຍຝັ່ງຂອງ[[ອາຟະລິກເໜືອ]] ບໍລິເວນມົນທົນໃກ້ຄຽງຂອງ[[ເອຊິບ]] ແຖບ[[ບານຄານ]] [[ທະເລດຳ]] [[ອາຊີມິເນີ]] ແລະສ່ວນໃຫຍ່ຂອງບໍລິເວນ[[ເລີວັງ]] ເຊິ່ງດິນແດນທັງໝົດນີ້ ຈາກຕາເວັນຕົກເຖິງຕາເວັນອອກໃນປັດຈຸບັນ ແມ່ນ [[ປອກຕຸຍການ]] [[ແອສະປາຍ]] [[ອັງກິດ]] [[ຝະລັ່ງ]] [[ອິຕາລີ]] [[ອານບານີ]]ແລະ[[ກະເລັດ]] ແຖບ[[ບານຄານ]] [[ຕວກກີ]] ພາກຕາເວັນອອກແລະພາກຕາເວັນຕົກຂອງ[[ອາລາມາຍ]] ທາງພາກໃຕ້ຈັກກະວັດໂລມັນໄດ້ຮວບຮວມ[[ຕາເວັນອອກກາງ]]ໄວ້ ເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນກໍ ແມ່ນ [[ຊີລີ]] [[ເລີບັງ]] [[ອິສະລາເອນ]] [[ຊອກດານີ]] ຈາກນັ້ນໃນພາກຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ຈັກກະວັດໄດ້ຮວບຮວມເອຊິບບູຮານໄວ້ທັງໝົດ ແລະໄດ້ເຮັດການຍຶດຄອງຕໍ່ໄປທາງຕາເວັນຕົກເຊິ່ງແມ່ນບໍລິເວນຊາຍຝັ່ງທະເລເຊິ່ງໃນປັດຈຸບັນ ແມ່ນ ປະເທດ[[ລີບີ]] [[ຕູນີຊີ]] [[ອານເຊລີ]]ແລະ[[ມາລົກ]] ຈົນຮອດຕາເວັນຕົກຂອງ[[ຊີບະລານຕາ]]. ປະຊາຊົນທົ່ວໄປທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຈັກກະວັດໂລມັນເອີ້ນວ່າຊາວໂລມັນ ແລະດຳເນີນຊີວິດພາຍໃຕ້[[ກົດໝາຍໂລມັນ]]. ການຂະຫຍາຍອຳນາດຂອງໂລມັນໄດ້ເລີ່ມມາດົນຕັ້ງແຕ່ກ່ອນທີ່ຈະປ່ຽນແປງການປົກຄອງເປັນລະບົບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ ແລະເຮືອງອຳນາດສູງສຸດໃນສະໄໝ[[ຈັກກະພັດຕະລາຊັງ]] ດ້ວຍໄຊຊະນະເໜືອ[[ດາຊີ]] (ປັດຈຸບັນແມ່ນປະເທດ[[ໂລມານີ]]ແລະ[[ໂມນດາວີ]] ແລະສ່ວນໜຶ່ງຂອງປະເທດ[[ຮົງກະລີ]] [[ບູນກາລີ]]ແລະ[[ອູກະລາອິນ]]) ໃນປີ ຄ.ສ. 106 ແລະ[[ເມໂຊໂປຕາມີ]]ໃນປີ ຄ.ສ. 116 (ເຊິ່ງພາຍຫຼັງສູນເສຍດິນແດນນີ້ໄປໃນສະໄໝ[[ຈັກກະພັດອາດະລຽນ]]) ຮອດຈຸດນີ້ ຈັກກະວັດໂລມັນໄດ້ຄອບຄອງແຜ່ນດິນປະມານ 5,900000,000 ຕລ.ກມ.<ref name="size">{{cite journal |journal=Social Science History |title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D |first=Rein |last=Taagepera |volume=3 |issue=3/4 |year=1979 |page=125|doi=10.2307/1170959|jstor=1170959|publisher=Duke University Press |authorlink=Rein Taagepera}}</ref><ref name="cliodynamics.info">{{cite journal |last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D | title = East-West Orientation of Historical Empires | journal = Journal of world-systems research|date=2006 |volume=12|issue=2 |page=222|url = http://peterturchin.com/PDF/Turchin_Adams_Hall_2006.pdf|accessdate=6 February 2016 |issn= 1076-156X}}</ref> (~2,300000,000 ຕລ.ໄມ) ແລະຫ້ອມລ້ອມ[[ທະເລເມດີແຕກລາເນ]] ເຊິ່ງຊາວໂລມັນເອີ້ນທະເລນີ້ວ່າ ''mare nostrum'' "ທະເລຂອງເຮົາ". ອິດທິພົນຂອງໂລມັນໄດ້ສົ່ງຜົນຕໍ່ການພັດທະນາທາງດ້ານພາສາ ສາສະໜາ ສະຖາປັດະຍະກຳ ປັດຍາ ກົດໝາຍແລະລະບົບການເມືອງມາຈົນຮອດທຸກມື້ນີ້.
 
== Map ==
{|
|[[File:Vexilloid of the Roman Empire.svg|100px]]
|[[File:Roman Empire Trajan 117AD.png|700px|center]]
|}
ຈັກກະວັດໂລມັນ map, 117.
 
== ອ້າງອີງ ==
{{ລາຍການອ້າງອີງ}}
 
[[ໝວດ:ຈັກກະວັດໂລມັນ]]
໔໐໙

edits