Difference between revisions of "ສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີ"

no edit summary
|religion = [[ສາສະໜາພຸດ]]
}}
'''ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີ''' ຫຼື '''ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດສົມເດັດພຣະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາຣາດ''' ຫຼື '''ສົມເດັດພະບໍລົມມະລາຊາທີ່ສົມເດັດພຣະບໍຣົມມະຣາຊາທີ່ 4''' (ຄຳເຄົ້າ:ສົມເດັຈພຣະເຈົ້າກຣຸງທົນບຸຣີ)([[ພາສາໄທ|ໄທ]]: สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช; {{zh-cp|c=鄭昭|p=Zhèng Zhāo}}; [[ສຳນຽງແຕ້ຈິ໋ວ|ແຕ້ຈິ໋ວ]]: Dênchao([[22 ມີນາ]] [[ຄ.ສ. 1734]] - [[6 ເມສາ]] [[ຄ.ສ. 1782]]). ແຕ່ບາງແຫ່ງກ່າວວ່າ [[17 ເມສາ]] [[ຄ.ສ. 1734]]. ມີພະນາມເດີມວ່າມີພຣະນາມເດີມວ່າ '''ສິນ'''. ພະລາຊະບິດາເປັນຈີນແຕ້ຈິ໋ວພຣະຣາຊະບິດາເປັນຈີນແຕ້ຈິ໋ວ ໄດ້ສົມລົດກັບຍິງໄດ້ສົມຣົດກັບຍິງ[[ປະເທດໄທ|ສະຫຍາມ]]ຊື່ ''ນົກອ້ຽງ'', ພານຫຼັງເປັນພາຍຫຼັງເປັນ [[ກົມພະເທພາມາດກົມພຣະເທພາມາດ]]. ຊົງເປັນເຈົ້າມະຫາຊີວິດພະອົງດຽວຂອງຊົງເປັນພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດພຣະອົງດຽວຂອງ[[ອານາຈັກທົນບຸລີອານາຈັກທົນບຸຣີ]]. ຊົງປາບດາພິເສກເປັນ[[ພະມະຫາກະສັດພຣະມະຫາກະສັດ]]ແຫ່ງ[[ກຸງສີອະຍຸທະຍາກຸງສີອະຍຸດທະຍາ]]<ref name="ປາບດາພິເສກ">จรรยา ประชิตโรมรัน. (2548). '''สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช'''. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. หน้า 55</ref> ເມື່ອມຶ້ທີ່ [[28 ທັນວາ]] [[ຄ.ສ. 1767]]. ສະເດັດສະຫວັນນະຄົດເມື່ອມື້ທີ່ພຣະອົງສະຫວັນຄົດເມື່ອມື້ທີ່ [[6 ເມສາ]] [[ຄ.ສ. 1782]] ສິຣິພະຊົນມາຍຸໄດ້ສິຣິພຣະຊົນມາຍຸໄດ້ 48 ພັນສາ. ຮວມສິຣິດຳລົງລາຊະສົມບັດຮວມສິຣິດຳຣົງຣາຊະສົມບັດ 15 ປິ. ພະລາຊະໂອລົດພຣະຣາຊະໂອຣົດ-ພະລາຊະທິດາພຣະຣາຊະທິດາ ຮວມທັງສິ້ນຮວມທັງໝົດ 30 ພະອົງພຣະອົງ
 
ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດທີ່ສຳຄັນໃນລາຊະສະໄໝຂອງພະອົງພຣະຣາຊະກໍຣະນີຍະກິດທີ່ສຳຄັນໃນຣາຊະສະໄໝຂອງພຣະອົງ ຄື [[ການກອບກູ້ເອກະລາດຂອງເຈົ້າຕາກການກອບກູ້ເອກະຣາດຂອງເຈົ້າຕາກ|ການກອບກູ້ເອກະລາດຈາກພະມ້າການກອບກູ້ເອກະຣາດຈາກພະມ້າ]]ພາຍຫຼັງ[[ການເສຍກຸງສີອະຍຸທະຢາຄັ້ງທີ່ສອງການເສຍກຸງສີອະຍຸດທະຍາຄັ້ງທີ່ສອງ]] ໂດຍຂັບໄລ່ທະຫານ[[ປະເທດມຽນມາ|ພະມ້າ]]ອອກຈາກລາຊະອານາຈັກຈົນໝົດສິ້ນແລະຍັງຊົງເຮັດສົງຄາມຕະຫຼອດລາຊະສະໄໝເພື່ອຮວບແຜ່ນດິນເຊິ່ງອອກຈາກຣາຊະອານາຈັກຈົນໝົດສິ້ນແລະຍັງຊົງເຮັດສົງຄາມຕະຫຼອດຣາຊະສະໄໝເພື່ອຮວບແຜ່ນດິນເຊິ່ງ[[ສະພາບຈະລາຈົນຫຼັງການເສຍກຸງສີອະຍຸທະຢາຄັ້ງທີ່ສອງ|ຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງຂຸນສຶກຝ່າຍຕ່າງໆຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງຂຸນເສິກຝ່າຍຕ່າງໆ]] ໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນເຊັ່ນດຽວກັບຂະຫຍາຍພະລາຊະອານາເຂດອອກໄປຢ່າງກວ້າງຂວາງໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນເຊັ່ນດຽວກັບຂະຫຍາຍພຣະຣາຊະອານາເຂດອອກໄປຢ່າງກວ້າງຂວາງ ນອກຈາກນີ້ພະອົງຍັງຊົງມຸ່ງມັ່ນທີ່ຈະຟື້ນຟູປະເທດໃນດ້ານຕ່າງໆນອກຈາກນີ້ພຣະອົງຍັງຊົງມຸ່ງມັ່ນທີ່ຈະຟື້ນຟູປະເທດໃນດ້ານຕ່າງໆ ໃຫ້ກັບຄືນສູ່ສະພາວະປົກກະຕິຫຼັງສົງຄາມ ຊົງສົ່ງເສີມທາງດ້ານເສດຖະກິດ ສາດສະໜາ ສິລະປະວັດທະນະທຳສິນລະປະວັດທະນະທຳ ວັນນະກຳແລະການສຶກສາ ເນື່ອງຈາກພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນທີ່ມີຕໍ່ແຜ່ນດິນໄທເນື່ອງຈາກພຣະມະຫາກະຣຸນາທິຄຸນທີ່ມີຕໍ່ແຜ່ນດິນໄທ ລັດຖະບານຈຶງໄດ້ປະກາດໃຫ້ວັນທີ່ຣັດຖະບານຈຶ່ງໄດ້ປະກາດໃຫ້ວັນທີ່ 28 ທັນວາຂອງທຸກປີເປັນ "ວັນສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນວັນສົມເດັດພຣະເຈົ້າຕາກສິນ" ແລະຍັງຊົງໄດ້ຮັບສົມຢານາມແລະຍັງຊົງໄດ້ຮັບສົມຍານາມ[[ລາຍພະນາມກະສັດທີ່ໄດ້ຮັບສົມຢານາມມະຫາລາດຣາຍພຣະນາມກະສັດທີ່ໄດ້ຮັບສົມຍານາມມະຫາຣາດ|ມະຫາລາດມະຫາຣາດ]]
 
== ພຣະປໍຣະມາພິໄທ ==
== ພະປໍຣະມາພິໄທ ==
ສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີມີພຣະນາມຮຽກທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ດັງນີ້
ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີມີພະນາມຮຽກທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ດັງນີ້
 
* ເມື່ອພຣະອົງຊົງຂຶ້ນຄອງຣາດ ຊົງໃຊ້ພຣະນາມວ່າ
* ເມື່ອພະອົງຊົງຂຶ້ນຄອງລາດ ຊົງໃຊ້ພະນາມວ່າ
"ພະສີສັນເພັດພຣະສີສັນເພັດ ສົມເດັດບໍຣົມທຳມິກະລາຊາທິລາດຣາມາທິບໍດີສົມເດັດບໍຣົມທຳມິກະຣາຊາທິຣາດຣາມາທິບໍດີ ບໍຣົມຈັກກະພັດສອນບໍວອນລາຊາທິບໍດິນບໍຣົມຈັກກະພັດສອນບໍວອນຣາຊາທິບໍດິນ ຫຼິຫະລິນທາດາທິບໍດີ ສີສຸວິບູນ ຄຸນນະຣຸຈິດ ລິດທິຣາເມສວນຣິດທິຣາເມສວນ ບໍຣົມທຳມິກະລາດເດໂຊໄຊບໍຣົມທຳມິກະຣາດເດໂຊໄຊ ພົມເທພາດິເທບ ຕຣີພູວະນາທິເບດ ໂລກະເຊດວິສຸດ ມຸງກຸດປະເທດຄະຕາ ມະຫາພຸດທາງກູນ"
 
* ພະລາຊະພົງວະດານພຣະຣາຊະພົງວະດານ ກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດ ຮຽກວ່າ '''ສົມເດັດພະເອກາທົດສະລົດສົມເດັດພຣະເອກາທົດສະຣົດ'''
 
* ພະລາຊະພົງສາວະດານພຣະຣາຊະພົງສາວະດານ ສະບັບພັນຈັນທະນຸມາດ (ເຈີມ)
ຮຽກວ່າ '''ພະບໍຣົມໜໍ່ພຸດທາງກູນເຈົ້າພຣະບໍຣົມໜໍ່ພຸດທາງກູນເຈົ້າ'''
 
* ຈົດໝາຍເຫດກຸງທົນບຸຣີໃນສະໝຸດໄທດຳ ຊື່ພຣະຣາຊະສານແລະສຸພັກສອນໂຕ້ຕອບກຸງທົນບຸຣີແລະກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດຈຸນລະສັກກະຣາດ 1140 ໃຊ້
* ຈົດໝາຍເຫດກຸງທົນບຸລີໃນສະໝຸດໄທດຳ ຊື່ພະລາຊະສານແລະສຸພັກສອນໂຕ້ຕອບກຸງທົນບຸລີແລະກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດຈຸລະສັກກະຫຼາດ 1140 ໃຊ້
'''ພຣະບາດສົມເດັດພຣະເອກາທົດສະຣົດອິສວນບໍຣົມມະນາດບໍຣົມບໍພິດ''' ແລະ '''ພຣະບາດສົມເດັດພຣະເອກາທົດສະຣຸດອິສວນບໍຣົມມະນາດບໍຣົມບໍພິດ'''
'''ພະບາດສົມເດັດພະເອກາທົດສະລົດອິສວນບໍຣົມມະນາດບໍຣົມບໍພິດ''' ແລະ '''ພະບາດສົມເດັດພະເອກາທົດສະລຸດອິສວນບໍຣົມມະນາດບໍຣົມບໍພິດ'''
 
* ຕອນປາຍລາຊະການຕອນປາຍຣາຊະການ ພຣະລັດຕະນະມຸນີພຣະຣັດຕະນະມຸນີ ໄດ້ຖະຫວາຍພະນາມໃໝ່ວ່າໄດ້ຖະຫວາຍພຣະນາມໃໝ່ວ່າ '''ສົມເດັດພຣະສະຫຍາມຍອດໂຍຄາວະຈອນ'''
 
* ພຣະຣາຊະພົງສາວະດານ ສະບັບຣາຊະຫັດຖະເລຂາ ຮຽກວ່າ '''ສົມເດັດພຣະບໍຣົມຣາຊາທີ່ 4
* ພະລາຊະພົງສາວະດານ ສະບັບລາຊະຫັດຖະເລຂາ ຮຽກວ່າ '''ສົມເດັດພະບໍຣົມລາຊາທີ່ 4
 
* ພຣະນາມທີ່ຮຽກກັນຕາມໜັງສືປະຫວັດສາດທົ່ວ
* ພະນາມທີ່ຮຽກກັນຕາມໜັງສືປະຫວັດສາດທົ່ວ
ໄປຮຽກວ່າ '''ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີ'''
 
* ປະຊາຊົນທົ່ວໄປຂະໜານນາມ '''ສົມເດັດພະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາລາດສົມເດັດພຣະເຈົ້າຕາກສິນມະຫາຣາດ'''
 
== ພຣະຣາຊະປະຫວັດກ່ອນສະເດັດຂຶ້ນຄອງຣາດ==
== ພະລາຊະປະຫວັດກ່ອນສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດ==
{{see also|ພຣະຣາຊະປະຫວັດກ່ອນສະເດັດຂຶ້ນຄອງຣາດຂອງພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີໃນອະພິນິຫານບັນພະບຸຣຸດ}}
{{see also|ພະລາຊະປະຫວັດກ່ອນສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດຂອງພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີໃນອະພິນິຫານບັນພະບຸລຸດ}}
 
=== ພຣະຣາຊະສົມພົບແລະຂະນະຊົງພຣະເຍົາ ===
=== ພະລາຊະສົມພົບແລະຂະນະຊົງພະເຍົາ ===
ໃນລາຊະສະໄໝຂອງໃນຣາຊະສະໄໝຂອງ[[ສົມເດັດພະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດສົມເດັດພຣະເຈົ້າຢູ່ຫົວບໍຣົມໂກດ]] ມີຊາວຈີນແຕ້ຈິ໋ວຄົນໜຶ່ງນາມວ່າ ຫຍົງ ແຊ່ແຕ້ (鄭鏞) ([[ນິທິ ອຽວສີວົງ]] ໄດ້ອະທິບາຍວ່າໄຫຮອງ ຫຼື ໄຮ້ຮົງ ຫຼື ໄຫ່ເຟີງ (海豐) ເປັນອຳເພີໜຶ່ງຂອງຈັງຫວັດແຕ້ຈິ໋ວ ບໍ່ແມ່ນຊື່ຂອງພະລາຊະບິດາຂອງສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີບໍ່ແມ່ນຊື່ຂອງພຣະຣາຊະບິດາຂອງສົມເດັດພຣະເຈົ້າກຸງທົນບຸຣີ) ເປັນຜູ້ອົບພະຍົບມາຈາກເມືອງເສີງໄຫ່ ຊົວເຖົາ ຄັ້ນເມື່ອຮອດວັນທີ່ 22 ມີນາ ຄ.ສ. 1734 ໄດ້ມີບຸດຊາຍຄົນໜຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ສິນ (信) ເກີດແຕ່ນາງນົກອ້ຽງເຊິ່ງເປັນຊາວ[[ໄທສະຫຍາມ]] ເຊິ່ງຕໍ່ມາໄດ້ຮັບສະເຫຼີມພະນາມເປັນກົມພະເທພາມາດ ສຳລັບຖິ່ນກຳເໜິດຂອງສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີນັ້ນນ່າຈະເກີດໃນແຖບພາກກາງຫຼາຍກວ່າເມືອງຕາກ ເຊິ່ງມັກວ່າກັນວ່າຢູ່ໃນກຸງສີອະຍຸທະຢາ
 
ຈາກຫຼັກຖານທີ່ອາລັກຂອງຈີນຈົດບັນທຶກໄວ້ໃນພະລາຊະພົງສາວະດານວົງເຊັງຈາກຫຼັກຖານທີ່ອາລັກຂອງຈີນຈົດບັນທຶກໄວ້ໃນພຣະຣາຊະພົງສາວະດານວົງເຊັງ ແຜ່ນດິນຈັກກະພັດສຽນຫຼົງ ກ່າວເຖິງພະລາຊະປະຫວັດຂອງພະອົງໄວ້ວ່າ "ບິດາເຈິ້ງເປັນຊາວມົນທົນກວາງຕຸ້ງ ໄປທຳມາຄ້າຂາຍຢູ່ທີ່ສຽມລໍ່ກົ໊ກ ''[暹羅國; ປະເທດໄທ]'' ''ແລະເກີດເຈິ້ງເຈົາ [鄭昭
ສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີ; ສຳນຽງປັກກິ່ງ] ທີ່ນັ່ນເມື່ອເຈິ້ງເຈົາເຕີບໃຫຍ່ເປັນຜູ້ມີຄວາມສາມາດໄດ້ເຂົ້າຮັບລາຊະການຢູ່ໃນສຽມລໍ່ກົ໊ກ ເມື່ອເຈິ້ງເຈົາຮົບຊະນະພະມ້າແລ້ວ ລາຊະດອນທົ່ວປະເທດຍົກຂຶ້ນເປັນເຈົ້າຄອງປະເທດ..."''
 
໓໗

edits