ປະເທດລາວລາວກ່ອນຝຣັ່ງເຂົ້າມາຮຸກຮານ

1. ການກຳເນີດຂອງອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ

  ປະຫວັດສາດລາວໄດ້ກ່າວວ່າ ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມເປັນກະສັດອົງໜຶ່ງຂອງລາວ ທີ່ມີຄວາມປີຊາສາມາດ ແລະ ມີຄວາມສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມ ໄດ້ເຕົ້າໂຮມແຜ່ນດິນລາວໃຫ້ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ແລະ ເອີ້ນຊື່ວ່າ: ອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ, ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມໃຊ້ເວລາ 4ປີ ( 1349 – 1353 ) ຈິ່ງສຳເລັດການເຕົ້າໂຮມຫົວເມືອງຕ່າງໆເຂົ້າເປັນອານາຈັກລ້ານຊ້າງໄດ້. ອານາຈັກ ລ້ານຊ້າງມີລັກສະນະພື້ນຖານດັ່ງນີ້:

1.1 ເປັນອານາຈັກທີ່ມີເຂດແດນກວ້າງໃຫຍ່

 - ທາງທິດເໜືອຕັ້ງແຕ່ແຄມນ້ຳດຳ ແຄວ້ນສິບສອງຕິດກັບໄທ ແລະ ສ່ວນໜຶ່ງຂອງສິບສອງປັນນາລື້ຢູ່ເຂດຜົ່ງສາລີ, ບໍ່ແກ້ວ, ຫ້ວຍຊາຍ ແລະ ອີກສ່ວນໜຶ່ງຢູ່ໃນເຂດພະມ້າ ແລະ ຈີນປະຈຸບັນ.
 - ທາງທິດໃຕ້ແຕ່ແກ້ງຫຼີ່ຜີ, ສາຍພູຄອນແຫລົງເຖິງຈັງຫວັດສຸລິນ, ບູລີລຳ.
 - ທາງທິດຕາເວັນຕົກຕັ້ງແຕ່ໂຄລາດ, ນະຄອນລາຊະສີມາ, ໄຊຍະພູມ, ເພັດຊະບູນ, ນະອນໄທ, ເມືອງແພ່ຈົນເຖິງເມືອງນານ.
 - ທາງທິດຕາເວັນອອກຕັ້ງແຕ່ສາຍພູຊຽງຂວາງຍາວລົງໄປເຖິງສຍພູຫຼວງ.

1.2 ເປັນອານາຈັກທີ່ມີການແບ່ງຂັ້ນຄຸ້ມຄອງ

  ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ໄດ້ມີລະບຽບວິໄນໃນການປົກຄອງຄັກແນ່ ໂດຍແບ່ງເຂດປົກຄອງອອກເປັນຫົວເມືອງຕ່າງໆ ຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະ ຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງ ແບບລວມສູນອຳນາດຂອງກະສັດ.


1.3 ເປັນອານາຈັກທີ່ມີຄວາມເປັນເອກະພາບຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ

  ອານາຈັກລ້ານຊ້າງບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນການ ລວມສູນອຳນາດຂອງລັດເທົ່ານັ້ນແຕ່ຍັງເປັນອານາຈັກທີ່ມີຄວາມເປັນເອກະພາບ ຂອງປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າອີກດ້ວຍ.

1.4 ເປັນອານາຈັກທີ່ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງ ແລະ ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ

     ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ເປັນອານາຈັກທີ່ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງທາງດ້ານການເມືອງ, ການທະຫານ, ມີພື້ນຖານເສດຖະກິດໝັ້ນຄົງ, ມີວັດທະນະທຳ ແລະ ມີອະລິຍະທຳທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຊາດ.

1.5 ເປັນອານາຈັກທີ່ມີການຮັບຮູ້ຈາກອານາຈັກອື່ນໆ

  ຍ້ອນວ່າອານາຈັກລ້ານຊ້າງເປັນອານາຈັກໃຫຍ່, ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງ ແລະ ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຄືດັ່ງກ່າວຂ້າງເທິງນັ້ນໄດ້ເຮັດໃຫ້ອານາຈັກອື່ນໆທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງ ແລະ ໃນໂລກຮັບຮູ້ອານາຈັກລ້ານຊ້າງແລະພ້ອມກັນນັ້ນເຂົາເຈົ້າກໍ່ໄດ້ສ້າງສາຍພົວພັນ ແບບສະເໝີພາບຖານບ້ານພີ່ນ້ອງ ບ້ານໃກ້ເຮືອນຄຽງອັນດີກັບອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ຊຶ່ງຕ່າງຝ່ຍຕ່າງກໍ່ຮັບຮູ້ເຂດນ້ຳ ດິນແດນຂອງກັນ ແລະກັນ.

2. ປະຫວັດສາດການຂະຫຍາຍຕົວຂອງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ 2.1 ໄລຍະແຕ່ປີ ຄ.ສ 1535 ---- ຄ.ສ 1695

  ເລີ່ມແຕ່ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ໄດ້ທ້ອນໂຮມແຜ່ນດິນລາວ ເປັນອານາຈັກລ້ານຊ້າງສຳເລັດຜົນ ໃນ ປີ1353 ເປັນຕົ້ນມາເຖິງ ປີ 1695 ເປັນໄລຍະເວລາເຖິງ 342 ປີ ໃນໄລຍະເວລາດັ່ງກ່າວ ແມ່ນໄລຍະເວລາທີ່ອານາຈັກລ້ານຊ້າງໄດ້ຮັບການປົກປັກຮັກສາ ແລະ ພັດທະນາໃຫ້ມີການຂະຫາຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງ ແລະ ມີຄວາມຈະເລີນຮູ່ງເຮືອງ ໂດຍມີກະສັດລາວຜູ້ທີ່ມີຄວາມປີຊາສາມາດສະຫຼາດສະຫຼຽວນຳພາສືບຕໍ່ກັນມາເຊັ່ນ: ຕໍ່ຈາກເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ແມ່ນເຈົ້າອຸ່ນເຮືອນ ຫຼື ເຈົ້າສາມແສນໄທເຊິ່ງເປັນລູກຊາຍຂອງເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ, ເຈົ້າໂພທິສະລາດ, ເຈົ້າໄຊເສດຖາທິລາດ, ພະຍາວໍລະວົງສາ ແລະ ເຈົ້າສຸລິຍະວົງສາ ທຳມະທິລາດ.


2.2 ໄລຍະແຕ່ປີ ຄ.ສ 1695 - ຄ.ສ 1779

  ໄລຍະດັ່ງກ່າວນີ້ ແມ່ນໄລຍະທີ່ອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງເກີດຄວາມວຸ້ນວາຍສັບສົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ແຕກແຍກ ແລະ ຖືກສັກດີນາສະຫຍາມ ( ໄທ ) ເຂົ້າມາຮຸກຮານ ແລະ ໄດ້ຖືກສະຫຍາມຕີແຕກເລີຍກາຍໄປເປັນຫົວເມືອງຂື້ນຂອງສະຫຍາມ.
  ສັກດີນາສະຫຍາມສາມາດເຂົ້າມາຕີອານາຈັກລ້ານຊ້າງໄດ້ກໍ່ຍ້ອນໃນຄະນະນັ້ນກຳລັງຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ມີກຳລັງທະຫານທີ່ເຂັ້ມແຂງ ແລະ ມີເລຂາທິການທີ່ສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມໃນການວາງກົນລະເສິກ.

2.3 ໄລຍະອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງເປັນເມືອງຂື້ນຂອງສັກດີນາສະຫຍາມ

  ເມື່ອສະຫຍາມຍືດຄອງນະຄອນວຽງຈັນໄດ້ແລ້ວພວກເຂົາກໍ່ໄດ້ປຸ້ນລະດົມເອົາຊັບສົມບັດ, ວັດຖຸວັດມີຄ່າ, ວັດຖຸບູຮານ ແລະ ວັດຖຸສີລະປະຕ່າງໆເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍເອົາໄປບາງກາກສະຫຍາມ ໃນນັ້ນມີທັ່ງພະແກ້ວມໍລະກົດ, ພະບາງ ແລະ ພະແຊກຄຳລວມຢູ່ດ້ວຍເຊິ່ງເປັນຊັບສົມບັດທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍຕໍ່ປະເທດລາວໃນຄະນະນັ້ນ ຍັງບໍ່ພໍພວກໄທສະຫຍາມ(ໄທໃຫຍ່)ຍັງເຂົ້າປຸ້ນສະດົມເອົາປຽບແມ່ຍິງ ແລະຍັງກວດຕ້ອນເອົາປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າເພື່ອໄປເຮັດວຽກຮັບໃຊ້ພວກເຂົາຢ່າງແບບຂ້າທາດ ເຊັ່ນ: ການໃຫ້ປະຊາຊົນລາວໄປຂຸດຄອງແສນແສບພາໃຫ້ປະຊາຊົນນັ້ນລົ້ມຕາຍເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ສ້່າງຄວາມເຈັບແຄ້ນແໜ້ນໃຈຢ່າງສຸດອົກສຸດໃຈໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນລາວເຮົາຈົນຮອດປັດຈຸບັນ.
  ຜ່ານຂະບວນວິວັດແຫ່ງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງອານາຈັກຊ້າງນີ້ ມັນໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຮົາເຫັນວ່າຖ້າຫາກວັນທີ່ປະຊາຊົນລາວມີຄວາມສະມັກຄີກັນບໍ່ຟັງຄຳຕົວະຍົວະຍຸແຍ່ຂອງພວກຄົນໄທ ບໍ່ມີຄວາມຂັດແຍ່ງກັນເອງ ແລະ ມີຄວາມສະເໝີພາບເອກະພາບກັນ ເວລານັ້ນຊາດເຮົາຈະມີຄວາມແຂງແກ່ນພວກໄທສະຫຍາມບໍ່ສາມາດເຂົ້າມາຮຸກຮານໄດ້ ຫຼື ປະເທດອື່ນໆກໍ່ຕາມ.